Zalmvissen

(review feb. '09)

Eén van de meest begeerde vissoorten en waarom eigenlijk? Naar alle waarschijnlijkheid omdat ie zo'n omstreden leven leidt, nauwelijks tot niet begrepen gedrag vertoont en moeilijk te vangen is.

Ontzettend veel verschillende verhalen over de zalm hoor je, maar welke is nu waarheid? Wat maakt deze vis tot een waar natuurwonder, of beter; een natuurverschijnsel om te bewonderen? De wijze waarop hij beweegt tussen zoet en zout en exact op dezelfde plek paait als waar hij geboren werd is ook zo'n unieke eigenschap van de zalm, en dan ook nog eens met de wetenschap dat hij misschien wel duizenden kilometers verwijderd is van zijn geboortebed en toch... hij weet hem feilloos terug te vinden en geboorte te geven aan zijn nazaten...

Een vis die mij niet meer los zou laten...

Ik kwam ooit in aanraking met de zalm door maat Wimsema. Hij was reeds enkele keren in Noorwegen en Schotland geweest en in contact gekomen met het zalmvirus. En zo besmette hij mij ook... Na vakanties in Zweden en Denemarken werd het tijd om het prachtige Noorwegen te bezoeken en dat heeft me sindsdien nooit meer losgelaten. De heldere lucht, waanzinnige natuur en de verlaten gebieden maken dit land tot een pure ervaring van jewelste.

Een vis die meer omstreden is dan vele andere salmoniden.

De eerste keer gingen we vooral voor de Pollak aan de kust. Met de vliegenhengel belaagden we diverse fjorden en werden we verrast door enorme vangsten, zowel qua hoeveelheid als maten. Deze visserij moet je gewoon eens in je leven meegemaakt hebben... Terwijl we door Noorwegen trokken kwamen we geregeld de meest mooie rivieren tegen waarin Zalm aanwezig was. En tja, we moesten dit toch ook een keer meegemaakt hebben?!

Het vissen op Pollak was nog steeds heel erg leuk maar de Zalm kreeg een steeds grotere aantrekkingskracht op me. We besloten het jaar daarop voor de Zalm te gaan. Dan konden we thuis de materialen bij elkaar verzamelen en de nodige voorbereidingen treffen om goed aan de rivier te verschijnen...

De tweede keer aangekomen in Noorwegen en voor mij de allereerste keer vissen op Zalm met de vliegenhengel. Enfin, ik kan dat jaar uitgebreid beschrijven, maar het was een bittere teleurstelling. Ik had niet eens één aanbeet gehad en slechts enkele Zalmen zien draaien. We hadden de Orkla, de Driva en nog een paar andere beruchte rivieren bevist. Ook het jaar daarop zou weer uitdraaien op een Zalmloze vakantie, althans voor mij.

Wimsema trok er op dag 1 al een dikke uit aan de rivier Toaa. Bij elkaar opgeteld had ik twee weken bijna dag en nacht gevist op verschillende rivieren en helemaal niets gevoeld... Wimsema had er één gevangen en enkele aanbeten gehad... maar voor mij was er geen vis aan de kant gekomen...

Een vrouwtje dat al lange tijd op de rivier zat. Gedurende het seizoen kennelijk niet gevangen en opeens...

Dit was serieus afzien en iets bleef knagen dat dit ultieme visserij moest zijn... Volgend jaar wederom proberen en nog meer voorbereiding treffen en maar weer hopen op die ene knal op de vlieg... Gedurende die hele tussenperiode in Nederland ben ik zo ongeveer wel bezig geweest met het voorbereiden op de aankomende keer dat we weer zouden gaan. Eindeloos overal informatie vandaan getrokken, rivieren bekeken in boek en op internet. Het werd haast een obsessie! Toch vreemd voor iets wat je nog niet eens echt geproefd hebt!

We zouden tevens van rivieren veranderen door in plaats van de grote, beruchte te pakken nu uit te wijken naar een wat minder bekende met gemiddeld kleinere Zalm. Op aanraden van onze Deense vriend Jesper werd het de Mandalselva. Een rivier die in de afgelopen jaren zo'n beetje de grootste hoeveelheden aan optrekkende zalm heeft gekend dankzij een grootschalig opgezet kalkproject. Dit houdt in dat de zuurgraad van het water sterk geneutraliseerd werd om de zalm weer de rivier op te laten komen. Zalm gedijt niet in water met een overdadige zuurgraad. Meer hierover verderop in dit artikel.

Een vriendelijke rivier met prachtige natuur en goede kansen...

De Mandalselva werd de derde keer dat ik op zalm zou gaan vissen en eindelijk werd het de week van de waarheid. Goede voorbereiding, aanpassing van materialen en meer kennis over de zalm zelf zorgde er mede voor dat ik mijn eerste zalm mocht landen. Ik had hem niet eens zien aanbijten en hij hing al... en ook nog eens vanuit de boot... man, man, man, wat een spectaculaire ervaring! Verderop in de week ving ik er nog één waarvan ik de aanbeet wel zag... de kolk, de spanning, noem het maar op. Alles bleek het dubbel en dwars waard te zijn om zo maf te worden van een vissoort als de zalm!!!

Twee zalmen in een week tijd... lijkt niet veel maar het is echt de kick van de wereld!

Informatie vinden over het zalmvissen

Zelf vond ik het enorm lastig om goede, doeltreffende informatie te vinden over het zalmvissen. Er is zat te vinden maar het zijn voornamelijk persoonlijke interpretaties van situaties. Daarnaast staan boeken volgeschreven over ervaringen van de mooiste momenten. Super leuk om te lezen en vooral als je het zelf ook hebt meegemaakt! Maar wat zijn nu de feiten? Hoe steekt de biologie in elkaar en hoe kan je hier iets mee met het vissen op de Zalm?! Hoe steekt het verhaal betreffende materialen in elkaar? Welke lijnen kun je gebruiken, hoe werkt het met leaders, tippets enz.? Wanneer moet je gaan vissen, waar moet je op letten?

Materialen is het eerste waar je mee bezig bent... maar dat houdt snel op wanneer je je echt verdiept.

Kortom een bult vragen die ik, vanuit eigen ervaring en van derden, ga beantwoorden op zo'n simpel mogelijke manier, te beginnen met de vraag waarom er zo ontzettend veel verschillende verhalen en meningen de ronde doen over het vissen op zalm.

Je hebt algemene opvattingen, lokale en dan ook nog eens de diverse mythen... Er zijn maar bijzonder weinig mensen die het echte verhaal kunnen vertellen, en dan vaak slechts gebaseerd op eindeloos uren vissen en observaties. Een interessant boek - in mijn optiek 'de bijbel', om te lezen is dat van Hugh Falkus: "Salmon Fishing". Het is het boek waarin ik slechts met enkele pagina's meer geleerd heb dan in vele jaren vissen, lezen en beeldmateriaal kijken. Het klinkt niet aannemelijk, maar het is echt zo!

Waar ik ook ontzettend veel plezier aan heb gehad is een bezoek aan Martin's Flyfishing Outfitters in Rotterdam-Overschie. Hier zitten een paar echte zalmcracks die jaren in de benen hebben zitten en je uitstekend op weg kunnen helpen met het zalmvissen. Eén van de weinige, echte zalmliefhebbers in Nederland waar je relatief gemakkelijk je informatie kunt halen. Met name René van Heezik weet je met passie alle ins en outs te vertellen.

René is een meer dan gepassioneerde zalmvisser die menig rivier ingestapt is.

Zoveel zalmvissers zoveel benaderingen

In mijn optiek wordt het zalmvissen als een omstreden iets neergezet puur vanwege het feit dat er gedurende het aantal geviste uren relatief veel minder gevangen wordt. Dit mede door de doodeenvoudige reden dat de zalm op de rivier niet echt(*) eet en dus de vlieg niet gepresenteerd wordt als zijnde een prooi! Het mysterie wil denk ik niets anders zeggen dat we er gewoon te weinig wijs uit kunnen om een standaard patroon te ontdekken dat altijd zal werken. Het blijft dus gissen. Wat dat betreft een menselijke trek; hoe minder grip we ergens op kunnen krijgen, des temeer rituelen en andere zaken we aanwenden om toch dat gevoel te krijgen van dat we het snappen en zekerheid te geven dat we succesvol zullen zijn.

(*) Het blijkt wel degelijk zo te zijn dat zalm op rivieren 'feeding behaviour' vertoont op zoetwater. Met name in het beginstuk van de rivier kunnen ze op oude eetgewoonten terugvallen - met name garnalen kunnen dan verzwolgen worden. Maar ook verderop in de rivier kunnen, bij uitzondering, zalmen in hun oude gewoonten terugkeren en zelfs azen op hatchende meivliegen! (Bron: Salmon Fishing - Hugh Falkus)

Je merkt dit ook als met Noren en Denen langs de zalmrivier staat te praten. Ieder heeft zo zijn eigen gebruiken en geloof in kleuren vliegen. Grappig! Na 2 keer mezelf helemaal suf te hebben gepiekerd heb ik het maar voor gezien gehouden en er een redelijk simpele benadering op nagehouden; zolang je maar je vlieg in het water hebt maak je kans. Uiteraard doe je je best om de 'hete' zalmen te vinden maar vanaf dan is het gewoon een kwestie van de vlieg in het water hangen en zorgen dat je met strakke lijnen vist. Niet druk maken om de vlieg die eraan hangt. Maak jezelf niet druk en geniet van ieder moment! En laat je vooral niet tot waanzin drijven!!!

Laat je niet tot waanzin drijven en gebruik algemene patronen in de juiste omstandigheden.

Waargebeurde en toepasselijke andekdote: Ik ontmoette langs de oever van de Mandalselva eens een Noor die al tientallen jaren op zalm viste. Hij vertelde mij dat hij een heel seizoen met slechts één vlieg had gevist en daarmee 100 zalmen had gevangen. Op mijn vraag: geloof je in de kracht van een vlieg? antwoordde hij shouderophalend: "Ach, ik heb ooit een seizoen lang met slechts één vlieg gedaan, dus hoeveel zal er van de vlieg afhangen...?"

Ik moet er wel bij zeggen dat de Mandalselva een relatief constante rivier is en dat er dus gedurende het gehele seizoen met vrijwel dezelfde setup gevist kan worden. Dit is iets dat op niet-gereguleerde rivieren minder van toepassing zal zijn. Het is hoe dan ook een statement.

Biologie

De zalm begint zijn leven in het zoete water van de rivier. Als eitje zit hij veilig verborgen tussen de stenen op de bodem van de rivier. Vervolgens komt het ei uit en (alevin) groeit hij verder uit van 'fry' naar 'parr'. Uiteindelijk zal hij vertrekken naar de zee en wordt dan 'smolt' genoemd. Dan schijnt er nog een fase van 'kelt' te zijn en dan wordt het een 'grilse'. Zoals je ziet is het nogal een ingewikkelde beschrijving van fasen. Is verder ook niet super interessant.

De zalm, als baby laat maar zeggen, voedt zich in eerste instantie via de eizak waaruit geboren is. Zodra deze weg is zal hij zich gaan voeden zoals forel dat ook doet met insecten en larven en noem het maar op. Opvallend is ook dat de kleine zalm in eerste instantie bang is voor lichte plekken en zich enkel op donkere ophoudt. Na verloop van tijd zet die angst zich opeens om in nieuwsgierigheid! Als 'fry' en als 'parr' blijft de zalm varierend van 1 tot 7 jaar op de rivier alvorens hij de eventuele tocht naar de zee onderneemt.

Zodra hij dan een jaar op zee gezeten heeft en terugkomt op de rivier dan wordt hij getypeerd als 'grilse'. Sommige zalmen komen pas jaren later weer de rivier op en blijven tussentijds op zee. Zodra ze meerdere jaren op zee hebben gezeten dan worden ze multi-zeewinter-vissen genoemd. De praktijk laat zien dat vroeg in het seizoen, april - mei, de grote vissen de rivier optrekken en dat steeds kleinere runs aan vissen daar achteraan komen. Runs kunnen duren tot ver in de herfst. De Atlantische zalmen kunnen meermaals terugkeren om te paren terwijl de Pacifische zalmen sterven na het paren. Normaliter keert een atlantische zalm normaal twee tot drie keer terug naar de rivier. Vier keer komt ook voor maar, zover bekend, niet vaker.

Het is natuurlijk ontzettend knap - lees: we begrijpen het nog niet helemaal - dat deze vis na, ik weet niet hoeveel kilometer verwijderd te zijn van een plaats, het feilloos weet terug te vinden! Naar alle waarschijnlijkheid komt dit door een kleine hoeveelheid magnetische stof die aangetroffen is in de hersenen van de zalm. Hierdoor hebben ze, net als sportduiven, een soort van kompas in het hoofd en kunnen ze op deze wijze perfect navigeren.

Naast het kompas schijnt ook de geur van de rivier, oftewel de instroom van het zoete water, een indicator te zijn. Zalmen liggen vaak langere tijd voor de monding van de rivier om deze te proeven. Zo kunnen ze proeven of ze op het juiste perron zijn, om het zo maar uit te leggen.

De vissen die we 'grilse' noemen hebben ongeveer een gewicht van 1 tot 2 kilo. Zogezegd voedt de kleine zalm zich om groot en sterk genoeg te zijn om de toch naar zee te kunnen maken waar ze zich vol eten met garnalen en kleine vissoorten. Naarmate ze groter worden kunnen ze complete haringen tot zich nemen. Zodra de tocht terug wordt ingezet naar de rivier dan stopt het moment van eten (nagenoeg en met uitzondering) zo'n beetje bij de riviermonding. Enkele vissen bijten nog wel in bekende voedselsoorten maar zodra volledig in zoet water stopt het voeden nagenoeg compleet op enkele uitzonderingen na. Dan staat alles eigenlijk geheel in het teken van de voortplanting.

Oranje patronen doen het goed bij verse zalm. De 'garnalen-reflex' lijkt er over het algemeen nog sterk in te zitten.

Terug op weg naar waar ze zelf geboren zijn en daar dan paren om vervolgens weer een nieuwe generatie de kans te geven. Op de rivier ziet de jonge zalm er eigenlijk net zo uit als een kleine, bruine forel. Zodra hij naar zee gaat wordt hij geheel zilver. Op het moment dat hij dan weer terugkeert naar de rivier verliest hij deze zilveren kleur weer en krijgt hij een meer bruin gedaante. De groei van de kleine zalm en het welzijn van de zalm in zijn totaliteit in de rivier is ondermeer sterk afhankelijk van de zuurgraad van het water en de temperatuur. Enfin, hier zijn boeken vol over geschreven en ook op internet kan je je hier verder in verdiepen indien je dat wilt. Wij laten het hier bij.

Niet eten en toch vangen...

Het is natuurlijk een rare zaak dat zalm op de rivier niet eet en toch gevangen wordt! Hoe zit dat dan? Zodra de zalm de kolder in de kop heeft gekregen van het paaien dan is het blik op oneindig en willen ze zo snel en veilig mogelijk richting hun geboorteplek gaan om de daad te doen. Hierin willen ze niet gestoord worden en zullen ze agressief uithalen als ze iets in de weg zit, ongeacht de grootte van de irriterende factor.

Note: Het blijkt dat zalm meerdere typen gedrag vertoont gedurende het verblijf op de rivier. Hugh Falkus onderscheidt er zes. Deze zijn grofweg te verdelen in spelen, agressiviteit, irritatie, nieuwsgierigheid en andere. Slechts 2 á 3 van de zes kunnen een goede 'take' geven en de andere kunnen slechts een 'nibble-bite' geven en de visser tot waanzin drijven.

Prachtig te zien: een volle 'take' en een 'playful take' waarna weer een agressieve 'take' komt.

Voornamelijk bij het paaien willen andere, vaak kleinere mannetjes zich mengen in het ritueel waardoor de wet van de sterkste telt en flinke knauwen worden uitgedeeld naar minder geschikte soortgenoten teneinde ervoor te zorgen dat het beste hom over de eieren van het vrouwtje gaat. Het is puur haantjesgedrag.

Ook andere vissoorten als aal en rivierprik mengen zich vaak om zich tegoed te doen aan de afgezette eieren hetgeen de zalm weer irriteert en ertoe aanzet om aan te vallen. Kortom als je met je vlieg op een humeurige en gedecideerde zalm stuit zal ie naar alle waarschijnlijkheid dit zien als bedreiger van zijn missie en daarom toehappen! Toehappen wil niet zeggen dat ie verorbert. Hij zal slechts een klap uitdelen met zijn bek in de hoop de bedreiger weg te krijgen. Deze klap uitdelen gaat heel vaak gepaard met een draai(*). De zalm draait dan terug naar zijn 'lie'. Dit draaien is nodig om een zalm te kunnen haken. Hierover meer in de volgende paragraaf.

(*) Het kan in veel gevallen zo zijn dat de zalm enkel speelt met de vlieg. Ook bij irritatie wordt de vlieg slechts tussen de punten van de bek genomen en wordt dus niet 'hard' genomen. Een volledige 'take' zal niet plaatsvinden.

Geen volledige 'take'. Waarschijnlijk een aanbeet uit irritatie en dus voorin de bek.

Niet aanslaan

Iets dat zo'n beetje het aller belangrijkst is in het hele zalmvissen met de vlieg! Het zit er zo ingeramd en je doet het in reflex als je de zalm ziet aanbijten... NIET DOEN!!! Een zalm zal zich, indien hij voldoende draait (zie vorige paragraaf), automatisch haken waardoor je enkel de hengel hoeft te liften. Een extra tik na kan geen kwaad. Dit verklaart ook waarom een zalm nagenoeg altijd in de hoek van de bek gehaakt wordt. Hij pakt de vlieg frontaal, draait vervolgens weg en trekt zo de vlieg de hoek van de bek in.

Ik had het geluk dat ik de eerste vis nooit had zien aanbijten. Hij hing gewoon! De tweede daarentegen zag ik draaien in de oppervlakte. Ik was ervan overtuigd dat deze niet binnen het bereik van mijn vlieg was... toen draaide hij nog eens en bleek al bij de eerste draai gehaakt te zijn. Een zeer gelukkige misschatting!

Een gelukkige misschatting.

Waar te vissen

Henrik Mortensen omschreef dit zo ontzettend treffend op zijn DVD 'Cracking the Code', een film over het vissen op zalm met diverse technieken. Hij stelde dat de rivier als het ware een snelweg is. Doel van de rit is om zo snel mogelijk van A naar B te komen.

Echter zal tussentijds een keer behoefte zijn aan rust, even letterlijk en figuurlijk bijtanken! Zodra hij op de weg is heeft hij nauwelijks aandacht voor zijn omgeving en zal hij dus niet geneigd zijn om te reageren op bijvoorbeeld een voorbij zwiepende vlieg.

Op het moment dat hij moet 'bijtanken en rusten' dan staat hij open voor andere dingen. Dit zijn dan ook de plekken om de zalm te belagen met een goede kans op succes! Wat zijn dan die stopmomenten in de rivier? Wel, juist niet die plekken waar het hard stroomt - net onder watervallen - of nauwe stukken waar de zalm zich onveilig zal voelen. De stukken net na een waterval, stroomopwaarts dan wel te verstaan, zijn kalm en voor de zalm een moment om kortstondig te rusten. Ook diepere stukken met relatief langzaamstromend water met overhangende bomen zijn perfect voor de zalm.

Overhangende bomen kunnen, zeker gedurende de dag, een perfecte route vormen voor de zalm.

Als je een rivier benadert doe je er altijd goed aan om locals te vragen of ze optrekkende zalm hebben gezien en waar. Vaak kan je dan wel met de auto langs de rivier oprijden en hierbij moet je proberen om zalm te vinden die in de oppervlakte draait. Een draaiende zalm is vaak een gewillige. Je kan het ook treffen dat je volop springende zalm ziet. Hiervan wordt vaak gezegd dat deze niet of nauwelijks bereidwillig is te bijten. In de praktijk klopt dit ook. Een plaats waar je ze volop ziet springen lijkt ontzettend aantrekkelijk om te gaan vissen, echter je kan maar beter doorrijden op zoek naar draaiende vis.

Zodra je geen vis ziet kan je zgn. pools gaan afvissen. Dit zijn diepere stukken in de rivier die voornamelijk voor watervallen liggen. Hier zal de zalm vaak kortstondig verblijven alvorens de bepaalde waterval te bestormen. In Noorwegen hebben de pools eigenlijk allemaal wel een naam. Deze staat vaak vermeld op een bordje langs de waterkant en zijn veelal voorzien van een hut of campingbank. Naar mijn mening is een van de belangrijkste dingen om direct aansluiting te vinden bij andere zalmvissers en dan het liefst uit de regio. De Noren zullen je graag vertellen over hun ervaringen en de vliegen die ze gebruiken. Zo kom je er verreweg het snelste achter wat er speelt!

Beruchte pools zijn voorzien van een naam en vaak ook van een bescheiden onderkomen...

Hoe te vissen

Weet ik niet!!! Nou ja? De gouden regels heb ik nooit gevonden of gehoord. Ik zorg dat wanneer ik aan de rivier sta een bepaald stuk kan afvissen. Niet stil blijven staan op een stuk en smijten maar. Hoe langer je op een plek staat te gooien des te doder maak je het(*). Ik werp 2 keer op dezelfde plek en dan loop ik vijf stappen verder om de volgende twee worpen te maken. En zo vis ik dan het hele beoogde stuk af. Als ik een goed gevoel over een stuk water heb en ik heb het eenmaal afgevist, dan loop ik weer terug naar het begin, neem ik een pauze en ga er dan weer een keertje overheen.

(*) Het kapot gooien van zalm is onmogelijk. Enkel wanneer de zalm angst gaat ervaren zal hij vertrekken of geen reactie meer geven. Dus wanneer er hard in het water gestampt wordt of wanneer de lijn in de buurt van de vis komt kan hij bang worden. Dit is op basis van observaties ondervonden. Hugh Falkus viste met een vriend die twee uren op één vis heeft staan gooien. Keer op keer gaf de zalm geen reactie of ging kortstondig verliggen om vervolgens weer terug te keren naar zijn 'lie'. Na twee uur pakte de zalm eindelijk volledig en vanuit het niets... (Bron: Salmon Fishing - Hugh Falkus).

Je kunt zalm niet kapot gooien. Als je er eentje ziet staan kan je gerust erop blijven vissen.

Meestal gooi ik de lijn ietwat schuin stroomafwaarts. Hierin verschillen de opvattingen ook. Indien je moet zinken kan je overwegen om de lijn meer schuin stroomopwaarts te gooien om zo extra diepte te halen. Algemene regel die zeer belangrijk is, is dat je altijd moet zorgen dat je de lijn goed gestrekt op het water neerlegt, dus ook de leader en de vlieg, zodat je ieder moment direct contact hebt met die vlieg. Een slappe lijn kan ervoor zorgen dat je een aanbeet hebt geheel niet voelt of in de gaten hebt! Omdat je nu niet bepaald ieder uur beet krijgt wil je graag elke aanbeet verzilveren... dus strak houden die lijn! Gedurende de tijd dat de lijn op het water ligt kun je nog eventueel menden om de lijn extra recht te houden in geval van verschillende stroomsnelheden. Het maakt eigenlijk niets uit, als je iedere aanbeet maar voelt! En nogmaals; niet aanslaan!!! Gewoon vast laten lopen.

Zalm haakt zichzelf bijna altijd vanzelf. Aanslaan bij het zien van de draai is dan ook wat je juist niet moet doen.

Er zijn uiteraard uitzonderingen zoals bij het vissen met de droge vlieg. Maar dan moet je evengoed de zalm volledig laten draaien alvorens de haak te zetten. Sla je toch aan, dan is de kans groot dat je hem uit de bek slaat.

Wat ook een goede regel is dat je, indien de rivier dit toelaat, tegen de overkant aan vist om vervolgens de vlieg over de rivier uit te laten zwiepen. Liefst zo dat de vlieg, op de plek waar je de grootste kans verwacht, net wat langer blijft hangen, echter dit is ook sterk afhankelijk van de watertemperatuur. Dan maak je weer een paar stappen stroomafwaarts en herhaal je dezelfde handelswijze. Verder zijn er natuurlijk duizend-en-één andere situaties waarin je weer anders moet vissen maar ja, het beste kan je kijken hoe andere vissers terplekke ermee omgaan.

Omdat je regelmatig met obstakels achter je staat te werpen - niet met de obstakels maar met de vliegenhengel natuurlijk - is het noodzakelijk om de (scandinavian) spey-cast onder de knie te hebben. Deze worp houdt eigenlijk niets minder in dan dat je geen achterwaartse worp meer nodig hebt en dat je het gewicht van de lijn gebruikt om de voorwaartse worp in te zetten, eigenlijk een soort van extra krachtige rolworp. Niets is zo frustrerend dan dat je op een hot-spot staat en je telkens de kant weer op moet om je vlieg te bevrijden uit de takkenzooi! Het kost een beetje oefening maar het geeft zo ontzettend veel gemak!

De (scandinavian) spey cast is meer dan gemakkelijk in alle omstandigheden.

Temperaturen

Een ontzettend belangrijke factor bij het zalmvissen is de temperatuur, en dan wel de watertemperatuur. De temperatuur van de lucht is namelijk niet direct van invloed op de zalm. De watertemperatuur heeft een directe invloed op het gedrag van de zalm en daarop moet ook de vlieg en de wijze van vissen afgestemd worden. Over het algemeen kan je stellen dat hoe kouder het water, des te langzamer dient er gevist te worden met grotere vliegen. Wordt het warmer, dan kunnen kleinere vliegen ingezet worden en kan er sneller gevist worden. Enfin, lees hier uitgebreid meer over de temperaturen.

Licht

Naast de watertemperatuur is de lichtintensiteit ook van groot belang. Bij hoogstaande felle zon kan het gemakkelijk zo zijn dat de vis verblind wordt wanneer hij omhoog kijkt. Hierdoor zal hij ook een vlieg die over hem heen zwiept niet zien. Mogelijkheid is dan om met zinktips te vissen en de vlieg op ooghoogte te presenteren.

Zon is heerlijk voor de visser, maar minder geweldig voor het effectief vissen op zalm.

Zodra het bewolkt is heb je aanzienlijk betere kansen. Vliegen kunnen dan ingezet worden op diverse dieptes naar gelang de watertemperatuur; grote vliegen bij koud water en kleinere vliegen bij warmer water. Bij schemering en volledig donker kent de vis veel minder angst en zal sneller en agressiever aanbijten.

Toch kan er eigenlijk het gehele etmaal op de zalm gevist worden en het is niet duidelijk bewezen dat de vis aanzienlijk minder bijt gedurende de dag in vergelijking met de avond, nacht of vroege ochtend. Je moet simpelweg de zalm vinden die genoeg agressie in zijn donder heeft om aan te vallen.

Waterstanden

De hoogte van het water kan gedurende het seizoen sterk wisselen. Sterker nog, het peil kan binnen enkele uren drastisch wijzigen. Men spreekt over het aantal kubieke meters per seconde. Voornamelijk in het voorjaar heb je vaak hogere waterstanden en kan er beter met sinktips gevist worden. Gedurende de zomer zal het peil zakken en wordt er veelal omgeschakeld naar drijvende lijnen, uitzonderingen daar gelaten. Het is hoe dan ook een factor om mee te nemen in de keuze van hoe te vissen en met welke vliegen.

Met een paar dagen regen kan de rivier enorm stijgen...

Er is nog enorm veel meer te doen omtrent bovenstaande factoren. Jarenlange ervaring is nodig om de welkbekende neus te ontwikkelen. Het is daarom ook verstandig langere tijd aan één rivier door te brengen. De ene is tenslotte de andere niet en daarom is het belangrijk de locale omstandigheden te zien en te ervaren.

Materialen

Hengels - het is ontzettend handig om 3 hengels te hebben, een éénhandige 9, een dubbelhandige zalmhengel met drijvende lijn en een dubbelhandige zalmhengel met zinkende lijn. Je kan de laatste 2 ook beperken tot één hengel en te zorgen dat je de lijn snel kan wisselen. Ik heb eens staan vissen in een plaat van een rivier en ving dan weliswaar geen zalm, maar zeeforel wilde nog wel eens pakken. Vervolgens knapte de hengel en moest ik noodgedwongen over op een enkelhandige 9. Dit is geen pretje en maakt zeker in geval van grotere rivieren het vissen enorm lastig en vergt veel van je werpkunsten. Het is daarom ook verstandig om de sluitingen van je hengel af te plakken met tape. Zo weet je zeker dat de delen niet los gaan zitten tijdens het werpen en dat breuken achterwege zullen blijven.

Afplakken die joints!

Zelf heb ik meerdere zalmhengels in diverse klasssen om de individuele situatie aan te kunnen pakken. Over het algemeen kan je wel uitgaan van een aftma 9 met een lengte van 14 foot. Dan heb je zo'n beetje wel een heerlijke allrounder.

De enkelhandige 9 gebruik ik voor de kleinere rivieren maar blijft eigenlijk altijd wel in de auto zitten. Ik ben helemaal lijp van dubbelhandige hengels omdat je lijn, leader en vlieg veel fijner kan controleren. Tevens kun je je worpen veel directer inzetten en wordt het vissen met obstakels achter je een stuk gemakkelijker. De enkelhandige is wel perfect voor het 'hitchen'.

Reels - een large arbour vliegenreel is een van de meest voorkomende, simpelweg omdat je er sneller mee in kan halen mocht de vis naar je toe komen zwemmen. Ik ben echter sterk van mening dat het meer een trend is dan een echte aanwinst. Verder zijn ze over het algemeen lichter in gewicht ten opzichte van de conventionele modellen. Het is raadzaam om te zorgen dat je een goede slip hebt die je ook goed vast kan zetten. Zodra je een zalm hebt uitgedrild en je trekt lijn van de reel zal je verbaasd staan van hoe strak de slip tegen het einde van de dril heeft gestaan! Kortom de reel moet gewoon goed in orde zijn en onmogelijk kunnen vastlopen om wat voor reden dan ook!

Reels, ach, als de slip maar goed werkt en de gewichtsverhouding met de hengel maar klopt.

Lijnen - een ontzettend verwarrend hoofdstuk. Je wordt doodgegooid met allerlei specialistische lijnen die het summum zouden moeten zijn. Zelf vind ik de multi-tip lijn van Rio (Grand Spey) een praktische. Hierbij krijg je een wallet met diverse aan te zetten stukken die je een enorm scala aan mogelijkheden bieden. Van drijvend tot zwaar zinkend, het is allemaal in het pakketje aanwezig en maakt deze lijn een van de meer geschikte typen.

Verder ben ik helemaal gek van de Scandinavische shooting heads. Niet zomaar schietkoppen, nee, echt bizar hoe deze lijn eruit knalt. Ontzettend dik maar knalt er dan ook echt een ongelooflijke hoeveelheid lijn uit. Een voorbeeld hiervan is de Guideline Powertaper. Veruit de meeste zalmvissers uit Scandinavie zie je met dit type lijn vissen. Super geschikt voor de scandinavian spey cast! Je hebt er wel een hengel voor nodig met een strakke ruggengraat opdat de lijn genoeg energie mee krijgt. Als volglijn pakken we dan een gladde flat beam.

Vette schietkoppen janken het hardst en kunnen toch subtiel gevist worden.

Leaders - heel simpel. Zorg dat je met zinkende lijnen korte leaders vist (1,5 tot 2 meter max.) en bij drijvende lijnen hou ik altijd één tot anderhalve hengellengte aan (in geval van zalmhengel 14 feet). Met het vissen met een zinkende lijn pak ik dan een gelijk stuk van 28 tot 35 honderdste, afhankelijk van de stroom waarin ik sta. Bij drijvende lijnen knoop ik eerst een stuk 50/100 en dan een stuk 32/100 eraan.

Nadat je de leader aan de vliegenlijn hebt gehangen moet je wel kijken hoe deze overslaat in combinatie met de te gebruiken vlieg. Een verschil in gewicht van vlieg zorgt er ook voor dat de overslag van de leader anders is. Het is vrij gemakkelijk om te zien wat je moet doen: zakt de leader in elkaar, als snot, dan is deze te lang en zal hij ingekort moeten worden. Slaat de vlieg hard op het water, dan slaat de leader te snel over en is deze juist te kort.

Als de knopen maar dik in orde zijn...

Zo is het even een beetje klooien totdat je de juiste lengte hebt maar dit is wel van essentieel belang om uiteindelijk de boel mooi gestrekt op het water te krijgen opdat alles van meet af aan strak staat en geen aanbeet gemist wordt!

Tot slot heb je ook nog allerlei extra drijvende leaders, gevlochten leaders, verzwaarde leaders en noem het maar op. Zo heb je dat ook binnen de standaard vliegvisserij op forel. In mijn begintijd heb ik hier wel eens mee geexperimenteerd maar ben er weinig wijzer van geworden. Uiteindelijk kom ik op toch op de simpelste benadering uit: standaard getaperd leadertje met een tippet eraan.

Vliegen

Hier zijn talloze boeken over volgeschreven... Persoonlijk heb ik er een supersimpele benadering op nagehouden: duw de meest populaire patronen in één enkele vliegendoos en that's it! Als het daar mee niet lukt, pech hebben. Een vis die agressief is pakt nagenoeg alles en als ie dan toch te kieskeurig is, jammer dan. Ik wil het wiel niet uitvinden aan de waterkant en vissen in plaats van vliegen wisselen.

Welke patronen moet je dan hebben? Ach, met een paar Green Highlanders, kleine zwarte zalmvliegjes, een paar sun ray shadows en wat andere standaard patronen ben ik blij en vind ik het allemaal best! Ik zeg altijd maar zo; hoe meer patronen ze voor een vis uitvinden, des te minder weet men kennelijk waar ze het nu werkelijk op doen!

Algemene regel is wel dat klein op de dag (met licht) en donker en groot in de avond/ nacht goed werkt. Verder zegt men dat zilver ribbing goed werkt op heldere rivieren en goud beter is voor cognackleurige rivieren. Indien de vis helemaal hot is kan het ook geweldig zijn om met drijvende skitters te vissen. Visueel gezien een van de meest gave manieren om zalm te vangen!!!

Een doos vol hoop...

Het kunnen lange sessies worden

Mits je in de gelukkige omstandigheid bent dat je er dertig per dag kunt trekken, heb je het voor het zeggen wanneer je naar bed gaat. Zodra je perse zalm wil vangen zal het vaak feit zijn dat één of twee zalmen in een week tijd al helemaal geweldig is!!! Met het oog op de runs van de zalm zul je je moeten schikken naar de schaarse momenten die je krijgt. Het zal dan vaak afzien zijn en een kwestie van doorzettingsvermogen zijn om tot succes te komen.

Wijzelf starten het vissen meestal rond een uur of elf 's ochtends en stoppen rond 11 uur 's avonds met een uitloop naar 5 uur 's ochtends. Maar goed, dat komt doordat we gewoon te beroerd zijn om vroeg op te staan, ongeacht vangen of niet! Eerst koffie en dan kijken we wel verder! Over het algemeen start men rond een uurtje of 3 in de ochtend en wordt er gevist tot een uur of 10, dan slapen en 's avonds weer terug rond een uur of 7 om weer tot een uurtje of 12 door te gaan, afhankelijk van de maand. Kortom je hele ritme gaat op z'n kop.

Bijna kwart voor vier in de ochtend en plenty licht. Het wordt nagenoeg niet donker.

Sommigen zullen enkel in de nacht vissen omdat ze geloven dat de zalm 's nachts veel meer durft. Daar geloof ik ook wel in. Het instinct van de vis neigt naar veiligheid en dus het trekken in het donker zal voornamelijk dan plaatsvinden. Op de Mandalselva zagen we echter het tegengestelde. Daar kwamen de actieve runs voorbij op het middaguur. Indien je van plan bent om er maximaal voor te gaan dan is het verstandig om genoeg eten en drinken mee te nemen. Daarnaast kan het geen kwaad om slaapspullen bij je te hebben. Dan kan je eventueel gewoon bij de rivier blijven, om de beurt een sessie maken en tussentijds toch even wat slaap pakken. Zorg er in ieder geval voor dat het je aan niets ontbreekt en dat je op comfortabele wijze aan de waterkant kan verblijven!

Goed eten en een onderkomen vinden is niet onbelangrijk voor een goede sessie... wachtend op verse vis.

Zalmrivieren kunnen levensgevaarlijk zijn

Ga niet oververmoeid en overmoedig een zalmrivier in! Ik kwam voor het eerst aan een rivier waarvan de uitdeler der vergunningen vertelde dat er afgelopen jaar een Portugees verzopen was en nooit meer bovengekomen was... Ik was even heel erg stil om mezelf ervan te doordringen dat dit geen kinderspel was. Toen ik bij de rivier kwam realiseerde ik me dat dit inderdaad geen speelgoed was. Een zalmrivier kent ongekende stroomsterktes die er in de oppervlakte vriendelijk en onschuldig uitzien... niets is minder waar! Onder de oppervlakte spelen stromen waarvan je de werking niet weten wilt! Tevens is het zo dat je comfortabel in de rivier kunt staan en dat door regenval of getij (indien je vlakbij de monding staat te vissen) abrupt het water omhoog komt. En dat gaat echt super snel...

Het lijkt zo vredig, maar een paar stappen verder en je gaat onder...

Op de Toaa, slechts een lullig kleine zalmrivier in het Surnadal gebied, stond ik eens te vissen en het waterpeil trok zo hard op dat ik blij was om nog aan de kant te komen (gebeurt zeker wanneer je dicht bij de monding staat en te maken hebt met het getij). Zeker in geval dat je vis ruikt en gestaag door wilt gaan moet je het lot niet willen tarten! Ik kan het niet genoeg zeggen. Doodsangsten... Ook grindbanken kunnen zeer verraderlijk zijn. Door de fijnheid van het grind kan je erop gaan staan en diep wegzakken naar plekken waar je niet wilt komen! Zeker aan de randen van ogenschijnlijk rustige pools is het raadzaam extra waakzaam te zijn! Wegzakken in een diepe pool kan je vaak niet meer navertellen en heeft me dan ook daadwerkelijk hartkloppingen bezorgd.

Ik heb het eens meegemaakt dat mijn maat Wimsema niet meer kon lopen van de pijn in zijn benen - door eindeloos waden en noem het maar op. Ik stelde voor om de auto te gaan halen zodat ik hem op kon pikken, Zo gezegd, zo gedaan. Na een eindeloze wandeling eindelijk bij de auto en terug naar Wimsema... en ik had nog zo gezegd: blijf waar je bent!!! Kom ik terplekke met de auto om hem op te pikken, weg! Nergens te bekennen! @#$$%^&&**((), wat moet je dan. Ik zoeken en maar op en neer rijden tussen waar ik vandaan kwam en waar hij moest zitten. Wellicht was ie al aan het lopen?

Om een lang verhaal kort te maken, was die zak hooi in slaap gevallen aan de rivier en bij mij spookte de gedachten al rond in mijn hoofd: vakantie is over, hij is verzopen en morgen kunnen we gaan dreggen? Wat heb ik toen gevloekt zeg, pure onmacht! Enfin na ruim een uur te hebben gereden kwam ik hem eindelijk tegen op de brug... Blij dat mijn gedachten geen werkelijkheid waren maar wat heb ik het jong toch vervloekt... Als hij kon zwemmen als een zalm had ik me nergens om bekommerd maar ja, dat is nu eenmaal niet zo...

Statistieken op het internet

Eind goed, al goed, terug naar een wat luchtiger verhaal! Het internet staat echt vol met statistieken van rivieren! Pluis deze goed uit en je weet exact hoe en wat. Ondermeer de Mandal (klik op fangstrapporter) heeft geweldige statistieken met daarbij de stekken vermeld. Hieraan kun je goed afmeten wanneer de grote aantallen runs de rivier op komen en hoe de vangsten ten opzichte daarvan zijn. Op aanraden van onze Deense vriend Jesper hebben we deze bijgehouden en exact kunnen bepalen in welke week we moesten gaan. Gewoon even doen!

Een handige manier om de statistieken te volgen van vele rivieren: www.laksefiske.no.

Vergunningen en reglementen

Zorg dat je de juiste vergunningen hebt en ook dat je de reglementen naleeft die van toepassing zijn. De Mandalelva eist bijvoorbeeld dat je hengel en reel gereinigd worden alvorens je gaat vissen. Hier krijg je ook een bewijs van. Doe je dit niet dan ben je in de problemen... Dit wordt gezien als overtreding van de wet en kan inhouden dat je de bak ingaat. Klinkt kinderachtig maar is waarheid. Het kan, volgens Marnadal Laksesenter, tenslotte het einde van een rivier ten gevolge hebben. Een verkeerde bacterie kan meer doen dan je denkt.

Zorg dus dat alles gaat zoals de betreffende reglementen dat vragen! Verder is het regel dat je op drukbeviste rivieren rouleert. Dit houdt in dat je meeloopt in een circulerende beweging en niet de vissers ophoudt door maar ergens te blijven staan. Het is simpel sociaal gedrag aan de waterkant. Als het ergens helemaal top is dan moet iedereen de kans krijgen en dus wordt er gerouleerd.

Desinfecteren van waadpak en hengel met reel is standaard op de Mandalselva.

Tot slot

Het mag een ontzettend verhaal lijken met veel moeilijkheden. Uiteindelijk draait het maar om een paar simpele dingen en stelt het allemaal echt niet veel voor. Het is voor iedereen te doen, maar ja, je moet het wel doen en je er bij neer kunnen leggen dat je wellicht een week niets vangt. Of je moet meerdere weken gaan, dan vergroot je je kansen natuurlijk aanmerkelijk. Desalniettemin is het een ontzettend taaie vis om te vangen, dus behoed jezelf voor teleurstellingen. Het is relatief makkelijk vissen enkel moet je doorzetten en is de kans op een vangst nou eenmaal kleiner dan wanneer je bijvoorbeeld in Duitsland op een rivier gaat staan... Ik hoop dat ik je enthousiasme en inzicht heb kunnen geven. Voor meer informatie kan je ondermeer contact op te nemen met Martin Hengelsport.

- terug -

Indien je hier een link wilt, mail ons.